Charlotte Salomon  4 juni t/m 14 november 2010

De keuze van Jonathan Safran Foer, Bernice Eisenstein en Ernst van Alphen

Jonathan Safran Foer, Bernice Eisenstein en Ernst van Alphen, drie bekende figuren uit de literaire wereld, hebben uit het werk Leven? of Theater? van kunstenares Charlotte Salomon (1917-1943) hun favoriete gouaches gekozen. Deze selectie is vanaf 4 juni 2010 te zien in het Joods Historisch Museum en gaat vergezeld van hun persoonlijke motivatie. Deze bijdragen geven een nieuwe blik op het inmiddels beroemde werk van Salomon waarin ze haar dramatische levensverhaal verbeeldde.

Schrijver Jonathan Safran Foer, bekend van onder andere de roman Alles is verlicht en het pas verschenen Dieren eten, is tijdens een niet gepland bezoek aan het JHM 'besmet' en betoverd geraakt door Salomons werk. Sindsdien inspireert het hem in zijn eigen creativiteit. Voor de expositie koos hij de beelden waarnaar hij het vaakst terugkeert als voor hem niets de moeite van het opschrijven waard lijkt. Ze vormen geen thematisch of stilistisch verband, maar Safran Foer noemt het zijn tegengif tegen onverschilligheid.

De Canadese illustratrice Bernice Eisenstein heeft zich bij haar keuze laten leiden door haar 'innerlijke gesprek' met Charlotte Salomon. Haar werk maakte vooral indruk op Eisenstein vanwege de manier waarop Salomon een kunstzinnige expressie vond om haar herinneringen te verwerken. Het heeft Eisenstein geïnspireerd in haar eigen zoektocht naar het verleden, die resulteerde in haar boek Ik was een kind van Holocaust overlevers.

Ernst van Alphen, hoogleraar literatuurwetenschap aan de Universiteit Leiden, laat in zijn keuze de complexiteit van Leven? of Theater? zien. Op het eerste gezicht is de geschilderde (auto)biografie voornamelijk interessant vanuit historisch en kunsthistorisch perspectief. Maar Van Alphen toont daarbij hoe mannelijke scheppingskracht en de worsteling van Salomon om ook als vrouw creatief te kunnen zijn, als rode draad door het werk loopt.

Charlotte Salomon groeide op in Berlijn, waar ze ook naar de kunstacademie ging. Op twintigjarige leeftijd ontvluchtte ze Duitsland, vlak na de Kristallnacht op 9 november 1938. Ze ging bij haar grootouders in Zuid-Frankrijk wonen, die nazi-Duitsland al eerder hadden verlaten. Na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog pleegde haar oma in 1940 zelfmoord.  Toen pas hoorde Salomon dat ook haar moeder in 1926 zelfmoord had gepleegd. Deze dramatische gebeurtenissen verwerkte Salomon door te gaan schilderen. Zo ontstond haar levenswerk Leven? of Theater?.

Sinds 1971 behoort Salomons werk tot de collectie van het JHM. Het veelzijdige en aangrijpende kunstwerk is al voor velen een bron van inspiratie geweest op het gebied van literatuur, film, opera en theater.

Bij de tentoonstelling verschijnt de publicatie Charlotte Salomon. Door de ogen van Jonathan Safran Foer, Bernice Eisenstein en Ernst van Alphen. In woord en in beeld geven de drie een verrassend nieuwe blik op Salomons werk. Prijs: € 9,95

Vanuit herinnering geschilderd

Mayer Kirshenblatt (Opatów, 1916) en Charlotte Salomon (Berlijn, 1917)

De levensverhalen van tijdgenoten Mayer Kirshenblatt en Charlotte Salomon zijn zeer verschillend. In hun werk zijn echter treffende en ontroerende parallellen te vinden. Beiden waren gezegend met een uitstekend visueel geheugen. Beiden schilderden verwoed vanuit eigen herinnering. Charlotte schilderde als jongvolwassene, Mayer begon pas met schilderen op 73-jarige leeftijd.

Barbara Kirshenblatt-Gimblett zegt over het werk van haar vader en Charlotte: 'Het is heel bijzonder dat mijn vaders werk tegelijkertijd te zien is met de tentoonstelling van Charlotte Salomon, want ik ben een groot bewonderaar van haar werk. Natuurlijk zijn er werelden van verschil, maar die relatie tussen beeld en tekst, die autobiografische impuls, en die volledigheid - er is iets gemeenschappelijks tussen die twee projecten.'

Kijk hier voor een paar prachtige beeldparallellen tussen het werk van Mayer Kirshenblatt en Charlotte Salomon.

Film door leerlingen ROC

Leerlingen uit het eerste jaar van het ROC van Amsterdam (opleiding Kunst, Cultuur en Amusement) hebben zich verdiept in het werk van Charlotte Salomon. De gouaches die de meeste indruk maakten hebben ze verwerkt in onder andere dans, muziek en rap. Al deze persoonlijke uitingen zijn verwerkt in een film die door leerbedrijf Allmedia en stagairs uit het tweede jaar zijn vastgelegd op film. Deze is de komende maanden te zien in het Prentenkabinet bij de Charlotte Salomon-tentoonstelling.