In de Hollandsche Schouwburg in Amsterdam is van 30
november 2006 tot en met 4 februari 2007 de tentoonstelling
Geroofd, maar van wie? te zien. Hierin wordt een selectie
getoond uit de grote hoeveelheid 'geroofde' kunstwerken die na de
Tweede Wereldoorlog terug naar Nederland kwamen zonder dat in veel
gevallen duidelijk was wie de rechtmatige eigenaren waren. Aan de
hand van deze selectie wordt nu verteld over intensieve zoektochten
die Bureau Herkomst Gezocht startte om teruggave van deze werken,
aan de veelal joodse particuliere eigenaren of hun erfgenamen, te
realiseren. Zoektochten die in de loop van de tijd met succes
afgerond konden worden, maar vaak ook met een open einde bleven. De
expositie is gratis toegankelijk.
Voorgeschiedenis
De zesendertig schilderijen en enkele objecten die in
Geroofd, maar van wie? worden getoond, zijn gekozen als
exemplarische illustraties van de werkzaamheden van Bureau Herkomst
Gezocht. Het projectbureau werd in 1998 door het Ministerie van OCW
opgericht met als doelstelling het achterhalen van de
oorspronkelijke eigenaren van de duizenden kunstvoorwerpen die
tijdens de Tweede Wereldoorlog door verkoop, roof of confiscatie in
Duitsland waren terechtgekomen en na de oorlog weer naar Nederland
terug waren gebracht. De Nederlandse Staat heeft na 1945 een deel
van de kunstwerken kunnen teruggeven aan de rechtmatige eigenaren.
Tot de dag van vandaag beheert en conserveert Instituut Collectie
Nederland namens de Staat nog ruim 4000 stukken in de zogenaamde
'Nederlands Kunstbezit collectie' (NK-collectie).
Schril contrast
Er zijn veel schilderijen bij met lieflijke taferelen;
een winterlandschapje, een stilleven, zeegezichten en arcadische
landschappen. Een schril contrast met de geschiedenis van deze
werken. Onderzoek naar de herkomst van deze schilderijen wijst in
sommige gevallen uit dat Hitler of Goering ze in handen hebben
gehad. Hoe de werken bij hen terecht zijn gekomen of wie vóór hen
de werken bezat, is vaak onbekend. Van de kunstwerken die in de
Hollandsche Schouwburg getoond worden, is de zoektocht naar de
rechtmatige eigenaar dan ook tot op heden niet succesvol
afgerond.
Hollandsche Schouwburg
Tussen 1892 en 1941 was de Hollandsche Schouwburg een
theater voor Nederlandstalige toneelstukken. In oktober 1941 werd
het gebouw onder dwang van de Duitse bezetter 'omgedoopt' tot de
Joodsche Schouwburg. Alleen joodse artiesten mochten er optreden
voor een uitsluitend joods publiek. Vanaf juli 1942 werd het
theater door de nazi's in gebruik genomen als deportatieplaats voor
joden. Tegenwoordig is de Hollandsche Schouwburg een rijksmonument
ter nagedachtenis aan de joodse slachtoffers van de nazi-terreur.
Dat juist in dit monument 'roofkunst' wordt getoond in een poging
het te restitueren aan de rechtmatige eigenaren, geeft de
tentoonstelling een extra dimensie.
Zoektocht
Met de tentoonstelling Geroofd, maar van wie?
wordt een beroep gedaan op het Nederlandse publiek om nog één keer
een bijdrage te leveren aan de terugkeer van deze werken naar de
rechtmatige eigenaar. Wellicht bevindt zich in het geheugen van de
bezoekers de sleutel tot de oplossing van de zoektocht. Want
inmiddels komt de uiterste indieningtermijn van claims tot
teruggave van cultuurgoederen in zicht: nog tot 4 april 2007 kunnen
deze ingediend worden.
De resultaten van het algemene onderzoek van Bureau Herkomst
Gezocht worden op 29 november 2006 gepresenteerd in boekvorm en op
cd-rom. Bezoekers kunnen ook in de Hollandsche Schouwburg alle
schilderijen uit de NK-collectie digitaal bekijken.
Geroofd, maar van wie? is samengesteld door de Hollandsche
Schouwburg (beheerd door het Joods Historisch Museum) in
samenwerking met Bureau Herkomst Gezocht. De tentoonstelling komt
tot stand met dank aan het Ministerie van OCW en Instituut
Collectie Nederland.
--------------------------------------------------------------------------------
Noot voor de redactie:
Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Kunsthistorisch
Bureau D'ARTS
(namens de Hollandsche Schouwburg/Joods Historisch
Museum)
T (020) 6243333
F (020) 6200237
E D'ARTS
zie ook:
www.hollandscheschouwburg.nl
www.herkomstgezocht.nl