Het Guggenheim Museum in New York was het eerste, als
kunstmuseum ontworpen gebouw, dat niet primair dienstbaar was aan
het exposeren van kunst. Het kwam tot stand tussen 1943 en 1959
naar ontwerp van Amerika's grootste moderne architect Frank Lloyd
Wright. Het witte, spiraalvormige gebouw is, van binnen en van
buiten, zo'n opmerkelijke verschijning dat het de daarin getoonde
kunst overheerst, of tenminste evenaart. 'Je gaat er naar toe om
Kandinsky te zien of Jackson Pollock, maar wat je vooral ziet is
Frank Lloyd Wright,' zei de legendarische stedenbouwkundige en
stadshistoricus Lewis Mumford.
Binnen de bijna gesloten, tempelachtige creatie loopt een
hellingbaan als een spiraal omhoog rond een steeds smaller wordende
vide die met een lichtkoepel wordt bekroond. Het is een serene,
centrale ruimte die werkt als een heel krachtige blikvanger en al
die bezoekersaandacht die dáár naartoe gaat, gaat dus niet naar de
kunst die aan de andere kant aan de holgebogen muren hangt.
Met zijn dominante architectuur ontpopt Guggenheim New York zich
als kunstwerk nummer 1 van de eigen museumcollectie
en daarmee is dit museumgebouw van Frank Lloyd Wright een heel
vroege voorloper van de stoet van nieuwe spectaculaire
museumgebouwen die, overal ter wereld, het binnengaan van de 21ste
eeuw markeren.
Joods Historisch Museum, Amsterdam
Het woord spectaculair is vaak van toepassing op de architectuur
van de UNStudio van Ben van Berkel en Caroline Bos maar niet op wat
zij hier, in het Joods Historisch Museum hebben verricht. Het
hechte conglomeraat van vier oude synagogengebouwen zou werkelijk
architectonisch spektakel niet verdragen. Nee, de architect heeft
eigenlijk het omgekeerde gedaan: al zijn technisch vernuft waarmee
hij op andere plekken in de wereld de gewaagdste constructies
maakt, hier gebruikt om orde en helderheid te scheppen. U ziet hoe
daarbij, bijvoorbeeld in de museumwinkel, gebalanceerd moest worden
op de vierkante centimeter. En heel knap vind ik de wijze waarop
nieuw, 21ste-eeuws licht is gebracht in het voorheen toch wel
donkere, monumentale, joodse hart van Amsterdam.
Laten wij dat licht in het café gaan proeven.